“Internet từng là quảng trường của nền văn minh, nhưng hợp đồng kinh tế đứng sau nó giờ đã lỗi thời,” Sam Ragsdale viết trên blog của a16z Crypto hôm Chủ nhật.
Theo quan điểm từ a16z Crypto, làn sóng thương mại do các AI agent tự vận hành có thể đặt dấu chấm hết cho mô hình quảng cáo trực tuyến như chúng ta biết — đồng thời tái định hình toàn bộ nền kinh tế internet.
Từ những ngày đầu của internet, hành vi mua sắm luôn gắn liền với việc người dùng truy cập vào các website bán hàng — phần lớn thông qua quảng cáo. Nhưng theo Sam Ragsdale, đồng sáng lập Merit Systems, kịch bản này có thể sớm lỗi thời khi AI agent thay con người “đi chợ”.
Trong giai đoạn 1997–2024, mô hình kinh doanh cốt lõi của internet có thể gói gọn trong một từ: “sự xao nhãng.”
Con người đọc nội dung, bị phân tâm bởi quảng cáo, và chính “sự chú ý bị chia nhỏ” đó được chuyển hóa thành tiền. Nhưng với AI — đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) và agent — câu chuyện hoàn toàn khác: chúng không bị phân tâm.
Trong khi đó, thị trường quảng cáo trực tuyến vẫn là một “gã khổng lồ” trị giá khoảng 291 tỷ USD vào năm 2025, với Google thống trị cuộc chơi.
Ragsdale chỉ ra một nghịch lý thú vị: chính quảng cáo đã tạo nên internet miễn phí và mở — thứ sau đó trở thành bộ dữ liệu khổng lồ huấn luyện LLMs — và giờ đây, chính AI lại quay lại đe dọa sự tồn tại của quảng cáo.
Tương lai thuộc về giao thức mở, nhưng chưa hoàn toàn “phi tập trung”
Những tín hiệu đầu tiên của sự chuyển dịch đã xuất hiện. Các nền tảng AI như ChatGPT hay Gemini đã bắt đầu tích hợp tính năng “Instant Checkout”, cho phép người dùng mua hàng trực tiếp trong cuộc hội thoại — không cần rời khỏi nền tảng.
Theo Ragsdale, trong tương lai gần, hàng trăm triệu người tiêu dùng toàn cầu sẽ:
- Tìm được sản phẩm tốt hơn
- Doanh nghiệp tăng tỷ lệ chuyển đổi
- Nền tảng thu phí từ 5% đến 10% mỗi giao dịch
Nghe có vẻ giống một cuộc cách mạng… nhưng chưa hẳn là “giải phóng”.
Ragsdale cảnh báo rằng các hệ thống checkout này thực chất chỉ là những “khu vườn có tường bao” (walled gardens) phiên bản mới. Doanh nghiệp muốn tham gia vẫn phải vượt qua các quy trình kiểm duyệt khắt khe từ nền tảng.
Kết luận:
Internet đang đứng trước một bước ngoặt lớn:
từ nền kinh tế dựa vào sự chú ý của con người → sang nền kinh tế do AI agent tự động vận hành.
Và nếu xu hướng này tiếp tục, quảng cáo — trụ cột tài chính của internet suốt gần 3 thập kỷ — có thể sẽ trở thành di sản của một kỷ nguyên đã qua.
